RUNA KAY

NAPAYUKUYKICHIK

Hinantinpi Qichwa masiykuna, kay chusaqlla puriq intirnit nisqata mañarikuspaymi, kunanmantapacha qamkunawan kuchka rimaykanakuspa tiqsimuyuntinman chayarqusun. Kaypiqa Qichwa kawsayninchikta, astawanraq kallpancharisun. Kusi puywa, chuya yuyay wayralla ñancharikuspa. Machunchikunapa, kuraqninchikkunapa yachayninwan kallpachaykukuspa, Apunchikkuna, Pachamamanchik munanqam qalilla purinanchikta.

Qichwa kawsayninchikrayku, maypipas, qaynapas, kunanpas, haykaqpas.

1: Qullqiyuqña kaspapas amapuni wasiykiman chayana ñanta chinkachinkichu.

2: Munaywanqa imapas atinallami, wañuypas mana wañuy.

3: Manami yanqa utirayanachu, atuqmi llallirquwasunman.

4: Ama pitapas waqachinkichu, wiqinman chayaspataq kuyay puriwaq.

CHULLPI HARAWI

Paray wichay lluqllapa apamusqan rumi,

ñan patapi mana rumichay atina,

purikuqkuna mitkachiq rumi.

Sapa paraptin sunquyki muyuchiq,

Mana munaptiykipas chakiyki kallkayachiq,

Qamtaqsi mayu kanki, ñuqataq tuytuq rumi kasaq:

Maymanchá apawanki,

chaymanchá qatisqayki,

Ichari maypichá saqiwanki,

chaypichari suyasqayki.




viernes, 15 de febrero de 2013

IMATAQ MUNANAKUY






I. 

Pim, maymantam kanchik, maypim kawsanchik, chaymanhinam kay simiqa tuqyanpas, ima nisqanpas yachakun. Kunanqa imaynataq Qichwa llaqtanchikunapi munanakuy chaytamanta rimarisaq. 
Wakinpaq qaqa rumi, qunqayllamanta urmarqamuspa ukpaqkama nitikuq, sipikuq.
Wakinpaq mayu, purisqanpi musuq allpata tarispa kawsay paqarichiq,
Wakinpaq llantu, maypachas misturqukuspa manaña kacharikuq,
Wakinpaqtaq wayra, uklla hunyaykamuspa, qullachallanpi mikuy chaquq.
Wakinpaqtaqchá mana hapiykuna tika qapay, muskirinalla, qapaynillanwan huntasqa kawsay, chaychá kanman sasa aypana, mana tarina munay,
Maypim, imata ruraspam yanata tarikuna
Tika pallayta pallaspachu, uywa michiyta michispachu, pukllaqtunpalla pukllaspachu, ichari qunqayllamanta suwaspachu,
Manam maypipas tarinallachu, chaypaqqa puquruspa, wiñayta tukuruspa, imaymana rurayta yacharquspa, musuq kawsay rikurimuy wichaypi, takiykuspa, tusuykuspa, pukllaykuspa, qachwaykuspa tinkuna pataman, tika pallanaman, pasyaman purispa yanata tarikuna. 
Yanantin, masantin,
Allimanta riqsinaykukuspa, yachanaykukuspa, munanakuyta, kallpata, rimayta, sunquta tupachispa, takyachispa, chayraqmi huntasqa kawsay. Mayninpi wiñaypaq, mayninpi maychuschaykamalla, mana allin imapis tupaptin mana ñakarinapaq. Arí wakin llaqtakunapiqa wiñaypaq tupaykusqa pachamanta wañuy atipanankama munanakuy.
Chulla, wakcha.
Sapan puriyqa manam allin rikusqachu, imaraykuchus wawahinalla uywana, qawana kaptin.
Kunan ichaqa yuyaycharqukusun imayna munanakuykunan kan chaymanta. 
Munay, runaqa imaymanata kay pachapi munayta yachanchik, imapas kawsananchikpaq allin kasqan rayku, mayninpiqa mana chanintapas munallanchiktaqmi.
Waylluy, wakin uywakunam runakunamantapas aswantaraq munakuyta yachanku, chinllamanta mana rimaspa, mana imatapas suyaspa munakuylla munakunku, chaymi wayllukuy. 
Kuyay, runamasinchikta kuyakunchik, aswantaqa mamanchikta, taytanchikta kuyakunchik, kaymi aswan hatun munakuy, allin sunquyuq runakunaqa kuyayta yachankun. Ima kasqanraykum pitapis kuyanchik, manam imapas quwasqanchikraykullachu.
Luluy, yananchikta, kuchkanchikta, masanchikta tukuyninchikwan munakuymi, kaymi aswan qispisqa chuya munay. Imaynam urpichakuna uminakuspa, uqllanakuspa uywanakunku, imaynam wallatakuna mana yanankuwanqa mana kawsayta yachankuchu. Chaynan wakin runakupas lulunakuyta yachanku.


qatinqaraq...


II. MUSUQ KAWSAY RAYMI
Pachamama tikanchay raymi,
Qulla mikuy raymi,
Uywa chimpuy, uywa suñanakuy raymi.
Musuq yumi, musuq muhu raymi,
Wawa mañakuy raymi,